Các bài phỏng vấn Inrasara trên báo chí trong nước:

Đính chính của Inrasara: Vài ngày qua, báo chí đưa hàng loạt tin về Giải thưởng Văn Học ASEAN 2005, trong đó có vài chi tiết sai như: tên người dịch, Từ điển Chăm-Việt, Việt-Chăm là công trình chung chứ không phải riêng Sara, nhà báo đã bỏ dấu ngoặc đi là sai. Nay chính thức tác giả Inrasara đính chính.

Làm thơ vì niềm vui,

Giải thưởng do may mắn

Bảo tồn văn học Chăm là chính.

Báo Người Lao động chủ nhật, ngày 13.08.2005

Trần Hoàng Nhân thực hiện.

Nhà thơ – nhà nghiên cứu văn hóa Champa Inrasara vừa được thông báo đoạt Giải thưởng văn học ASEAN dành cho tác phẩm thơ Lễ tẩy trần tháng Tư.

“Giải thưởng Văn học ASEAN là hoạt động nhằm tôn vinh các nhà văn, nhà thơ xuất sắc của các quốc gia trong khu vực. Giải lần đầu tiên được tổ chức vào năm 1979 và từ đó đã trở thành giải thưởng hàng năm có uy tín trong làng văn ở khu vực”.

Độc giả biết đến Inrasara qua tập thơ Tháp nắng xuất bản năm 1996 và được Giải thưởng hàng năm của Hội Nhà văn Việt Nam năm 1997. Từ đó đến nay, Inrasara đã xuất bản thêm 3 tác phẩm nữa gồm: Sinh nhật cây xương rồng – 1997; Hành hương em – 1999; Lễ tẩy trần tháng Tư – 2002. Hầu hết các tác phẩm thơ của Inrasara đều nhận được các giải thưởng văn học trong nước. Chính điều đó đã làm nên tên tuổi nhà thơ Inrasara và biến tác giả thành một hiện tượng trong giới sáng tác suốt một thời gian dài, với hàng trăm bài báo viết về ông.

Được giải thưởng thơ mang tầm khu vực, chắc ông rất hạnh phúc?

- Inrasara: Sáng tác với tôi là niềm vui, việc tôi lao tâm, lao lực nhiều là nghiên cứu, sưu tầm, bảo tồn văn hóa Chăm… đó là việc tôi làm mấy chục năm trước khi dấn bước thật sự vào sáng tác. Còn giải thưởng chắc là nhờ may mắn!

Ông là người có nhiều tìm tòi làm mới thơ, ông có hài lòng với tác phẩm được giải lần này?

- Gọi thế nào là hài lòng? Bản thảo Lễ tẩy trần tháng Tư còn có 7 bài nữa, viết xong thấy chưa đạt nên tôi tạm hoãn lại. Ngoài ra còn có mươi đoạn gọi là “Những ngày rỗng”, Nhà xuất bản đề nghị lấy ra để tránh những suy diễn ngoài lề. Như vậy Lễ tẩy trần tháng Tư  còn dang dở, bởi cả ở lí do khách quan lẫn chủ quan.

Công việc sắp tới của ông?

- Tôi đã hoàn thành tập truyện ngắn Đất khát  và tiểu thuyết Chân dung Cát. Theo tôi, nhà văn không đại diện cho tiếng nói dân tộc, nhà văn chỉ đại diện cho chính họ thôi. Nhưng nhà văn phải nhìn thấy mọi biến động của dân tộc mình. Hiện tại tuyển tập sáng tác, sưu tầm, nghiên cứu Chăm – Tagalau đã ra được 5 số do tôi làm chủ biên, hy vọng sẽ là một trong nhiều kênh phát triển văn học Chăm.

Xin cảm ơn nhà thơ.

Lương Ngọc An thực hiện

AN NINH THỦ ĐÔ, ngay 17.08.2005

- 40 tuổi mới in tập thơ đầu tiên, nhưng chỉ sau gần 10 năm ông đã giành hai giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam và nay là Giải thưởng văn học ASEAN 2005. Thành công của ông đến từ đâu vậy?

Inrasara: Tôi chậm xuất hiện, chuyện rất tự nhiên: không cố ý sắp đặt chi chi cả. Tập thơ đầu tay được in cũng là chuyện ngẫu nhiên ngoài tính toán: là người Chăm, đứng trước nguy cơ văn học dân tộc bị thất truyền, tôi ưu tiên cho việc sưu tầm-nghiên cứu.

Với sáng tạo, thật khó phân địch rạch ròi đâu là thành công với không thành công. Lấy "giải thưởng" để làm thước đo chắc gì đã chuẩn. Bởi giải thưởng nào bất kì có thể chỉ là cái mốc ghi nhận một nỗ lực, phần nào đó: tài năng bên cạnh không thể không kể đến một xuất hiện đúng lúc và cả yếu tố may mắn nữa. Với tôi, không khiêm tốn đâu, may mắn luôn có mặt để dự phần.

- Ông đã từng nhắc tới "tâm thế tự yêu" của các nhà thơ khi họ chỉ loanh quanh đọc chính tác phẩm của mình. Rằng thơ chúng ta dậm chân tại chỗ, đang lạc hậu với thế giới. Còn nhà thơ Inrasara thì sao?

Inrasara: Vâng. Không nói chuyện các nhà thơ vướng kẹt trong mạng lưới hệ thẩm mĩ cũ, trong đó không ít người xem "vướng kẹt" như là bản sắc; ngay các thi sĩ mang tinh thần cách tân hôm nay (không loại trừ Inrasara) cũng luôn là kẻ nhỡ tàu. Nhỡ tàu với các khuynh hướng văn chương thế giới (Cũng đừng nên nghĩ các khuynh hướng văn chương thế giới bao giờ cũng là chuẩn mực chúng ta hướng tới - ý tôi: ít ra chúng ta cần kịp thời tiếp cận biến động và phát triển của các nền văn chương lớn). Quay sang truyền thống, chúng ta đụng hàng bao nhiêu là giọng thơ, phong cách đã được khẳng định. Tôi đã dùng lối nói dân gian Chăm để chỉ tình trạng này: Tagok gauk yuw, kadun gauk paraik / Tiến thì đụng ách, lui thì vướng thanh ngang.

Thế hệ làm thơ trẻ ý thức điều ấy, thế là khủng hoảng. Khủng hoảng trầm trọng hơn – khi đất nước mở cửa, người viết trẻ học được cái khác lạ với những gì họ từng được dạy ở giảng đường Đại học; kĩ thuật vi tính phát triển làm bùng nổ thông tin, thêm lưng vốn ngoại ngữ, họ cơ hội tiếp cận trào lưu văn chương thế giới trùng điệp nẩy nở, lớn mạnh và tàn lụi; khi không ít người trong số họ may mắn nhìn tận mắt nhân loại phát triển như thế nào, ở bên kia đại dương; khi được mở mắt, mở trí và mở hồn, thế hệ trẻ hậu hiện đại (không riêng gì Việt nam) hết còn tin vào những “đại tự sự”, các giá trị mới hôm qua ông bà chú bác họ từng tin và cật lực xây dựng, bảo vệ.

Tôi là kẻ vừa sáng tác đồng thời suy nghĩ về việc làm của mình, và người đồng hành. Trong tham luận: Khủng hoảng thơ trẻ Sài Gòn, có một câu ít ai chú ý: “Đeo vào bộ mặt cực đoan đến quá khích, vài hiện tượng thơ trẻ đột ngột xuất hiện và gây xốc, cố tình lôi kéo sự chú ý của chúng ta về khủng hoảng chung của thơ Việt, một khủng hoảng cần được nhìn nhận như tín hiệu tốt lành”.

Thế nhưng, đa phần thơ trẻ hôm nay mới dừng lại ở phát ngôn về/cho cái Tôi chủ quan, chưa vươn ra ngoài. Nỗ lực phát ngôn mới ở “thời kì quá độ”, gồng mình phá vòng vây. Xem "gồng mình" này như là cách tân thơ là ảo tưởng. Từ đó tâm thế tự yêu sản sinh, không khác mấy với tâm thế tự yêu sự vướng kẹt.

- Hiếm ai bộc bạch được lòng mình như ông khi đề cập đến những mối tương quan giằng xé giữa tự do sáng tạo của nghệ sĩ và trách nhiệm công dân, cá nhân và cộng đồng, bản sắc dân tộc và tính hiện đại. Vậy theo ông, chân dung nhà thơ Inrasara sẽ được phác họa như thế nào?

Inrasara: Tự phác họa chân dung là điều quá khó rồi, nói chi đến chuyện xem thơ mình đứng ở đâu giữa bạt ngàn thơ đương đại. Nếu biết mình đứng ở đâu đó thì còn đâu cái vui thú làm thơ nữa?!

Một nhà phê bình cho rằng chỉ khi nào vượt bỏ cái tôi-văn hóa sang bến bờ cái tôi-sáng tạo, nhà thơ mới nói đến chuyện làm ra cái mới. Bởi dù gì thì gì, viết luôn là viết trong vướng kẹt, vướng kẹt cha ông, người cùng thời và cả phong cách, giọng điệu trước đó của chính mình. Nhà thơ phải làm nhiều cuộc dứt áo khó nhọc và đau đớn. Với tôi, sự giằng xé vẫn còn đó, thường trực. Hàng ngày tôi phải tranh đấu dàn hòa chúng. Và, mỗi khi có mảnh đất xung đột nào được chinh phục, tôi cắm cột mốc bằng thơ. Đó có thể là một cây gậy, một nhánh lá hay thậm chí một cục đất. Và tôi lại tiếp tục... Như vậy, tôi luôn là kẻ cư trú ở đường biên: tiếng Chăm và tiếng Việt, truyền thống/hiện đại, cá nhân/cộng đồng,...

- Ông cho răng "nhà văn không đại diện cho dân tộc, nhà văn chỉ đại diện cho chính họ". Nhưng ông lại nói "thi sĩ là kẻ cư trú trong ngôn ngữ dân tộc". Hai ý này dường như có tiềm ẩn mâu thuẫn?

Inrasara: Không có gì là mâu thuẫn cả. Nhà thơ là kẻ cư trú trong ngôn ngữ dân tộc đồng thời canh giữ ngôn ngữ dân tộc. Ăn nhờ ở đậu và chịu đựng cùng lúc. Còn anh/chị ta có đại diện cho tiếng nói cộng đồng đó không là chuyện hoàn toàn khác. Theo tôi, nhà thơ không đại diện cho dân tộc, đại diện theo cách "nhà thơ đại biểu" như các nhà báo thường gán cho tôi. Nhà văn là kẻ cố gắng nói lên suy nghĩ của mình, đáp ứng câu hỏi từ thời đại anh/chị ta đang sống bằng lối hành ngôn giản đơn nhất có thể qua ngôn ngữ dân tộc. Có thể người đọc tìm thấy trong tác phẩm của anh/chị ta tâm cảm hay cách suy nghĩ của dân tộc, bởi bổn phận buộc anh/chị ta phải học và hiểu ngôn ngữ dân tộc mình hơn bất kì một sinh phận nào khác. Nhưng tuyệt đối anh/chị ta không đại diện.

- "Nhà văn phải nhìn thấy mọi biến động của dân tộc mình", ông đã tưng phát biểu như vậy. Gần đây, hiện tượng Best-seller của hai tập sách "Mãi mãi tuổi hai mươi" và " Nhật kí Đặng Thùy Trâm" đang rung động không chỉ tầng lớp thanh niên của Việt nam. Theo ông, đây có thêt được gọi là một "biến động"? Vè nếu thế "biến động" này có ý nghĩa như thế nào trong việc giáo dục lí tưởng sống cho thanh niên? Phải chăng tác phẩm của các nhà thơ, nhà văn hiện nay không đủ ruung động tâm can người đọc?

Inrasara: Nhà văn không bỏ qua cái gì cả. Rimbaud: thi sĩ phải nhìn thấy tất cả, cảm tất cả, nếm tất cả,... Tóm lại: anh/chị ta phải sống giữa lòng dân tộc và thời đại. Nhưng cũng cần nhìn nhận sự biến động ở cả bề nổi lẫn phần chìm. Sự rung động tâm cam người đọc cũng thế. Vì không ít lần phần chìm lại quyết định tương lai. Hai hiện tượng văn học bạn vừa nêu không gì hơn lần nữa khẳng định lại ưu thế của cái tốt, của lí tưởng tốt đẹp. Nhất là cái lí tưởng ấy được thể hiện qua văn chương, bằng giọng điệu hôm nay, ngôn ngữ sống của hôm nay.

Trở lại với thi ca, dẫu thơ bị đóng cứng bởi đầu óc bảo thủ ngoan cố tới đâu, bị làm rách nát do kẻ nổi loạn phá phách cỡ nào; thơ có thay hình đổi dạng bao lần hay lang thang lạc bước đến những phương trời nào đi nữa, nó cũng phải trở về, trở về nơi nó xuất phát: con người, trong ngôi nhà của nó: ngôn ngữ. Bất cần người đọc là một tuyên ngôn nhảm nhí (tôi có một loạt bài: Làm thế nào để thơ đến với người đọc), thơ hôm nay cần giành lại người đọc; do đó: thơ ca có thể lân la với những thứ nhếch nhác thô tục, nó cũng không cần rời bỏ ngôi đền thiêng như là đặc ân của/cho tầng lớp ưu tú, như bấy lâu người ta từng ban cho nó; nhưng thơ ca chính hiệu cần thiết nhận lãnh trách nhiệm làm cuộc tái hợp của nghệ sĩ với công chúng, của cái đẹp và đạo đức, của nghệ thuật cấp cao với nghệ thuật cấp thấp,..

- Xin cám ơn ông.

 Inrasara

INRASARA, "NÊN XEM GIẢI THƯỞNG NHƯ MỘT THỨ PIT-TÔNG..."

Báo Thể thao - Văn hóa, số 86, ngày 19.08.2005

Từ Nữ Triệu Vương thực hiện

1.      Anh bắt đầu đến với văn chương từ khi nào, anh có cho rằng đó là định mệnh?

Inrasara: Tôi mê chữ từ rất sớm, có lẽ 8-9 tuổi gì đó. Xưa, ở cuối mỗi bài trong sách Việt văn tiểu học, luôn có câu ca dao; thế là tôi loay hoay ráp chúng theo vần để dễ học thuộc. Âm vang của chữ cuốn hút tôi cách kì lạ, cả tiếng Chăm lẫn tiếng Việt - nhất là âm vang của các từ Chăm, của vài ông già Chăm và mẹ tôi. Còn định mệnh, biết đâu là định mệnh kia chứ. Tập ráp vần như thế, nhưng mãi năm 16-17 tôi mới ý thức về sáng tác đồng thời chú ý sưu tầm các văn bản văn chương Chăm. Tôi làm cùng lúc cả thơ tiếng Chăm lẫn tiếng Việt. Tôi vẫn còn giữ thói quen đó đến ngày hôm nay.

2.                  Là một người thành công với thơ, thơ anh được đánh giá có sự thể nghiệm, tìm tòi, bứt phá, anh nghĩ gì về thơ đương đại và nhân cách cái tôi trong thơ trẻ hôm nay?

Inrasara: Với sáng tạo, thật khó phân địch rạch ròi đâu là thành công với không thành công. Lấy "giải thưởng" để làm thước đo chắc gì đã chuẩn. Bởi giải thưởng nào bất kì có thể chỉ là cái mốc ghi nhận một nỗ lực, phần nào đó: tài năng bên cạnh không thể không kể đến một có mặt đúng lúc. Và rồi thần may mắn cũng kịp xuất hiện dự phần.

Đánh giá thơ mình ư? Ai lại thế chứ! Với tôi, câu nói "tôi có kinh nghiệm trong sáng tác" là rất thừa. Bởi mỗi kinh nghiệm luôn là lặp lại cái cũ; trong lúc nhà thơ cần học biết từ bỏ cái sáo mòn: sáo mòn của kẻ đi trước, của người viết cùng thời và nhất là của chính mình. Viết tiểu luận văn chương không gì hơn là cảnh giác mình, bên cạnh giúp kẻ đồng hành luôn cảnh giác với sự lặp lại.

Về thơ trẻ, tôi rất chịu đọc họ; đọc và viết giới thiệu. Nhìn toàn cục, cái tôi trong thơ trẻ hôm nay không gì khác là sự khẳng định, khẳng định cá thể biệt lập - đôi lúc khá to tát, nhưng cần thiết. Chỉ ngại, nếu vài khuôn mặt thơ bật nổi trong giai đoạn qua không sớm thức tỉnh, ngưng và nhìn ngoái lại mà cứ đẩy tới, nó dễ đụng phải cái tôi lãng mạn cũ, đã lạc thời. Tôi đề nghị: Cái Tôi-mở.

3.                  Anh có viết: "Giữa giàu sang vô độ này, cả nền thơ không thể cứu chuộc được chúng ta / Trong thế giới nghèo túng cùng cực này, một câu thơ cũng có thể cứu vớt chúng ta" (Ẩn ngữ Pauh Catwai). Liệu anh có "nói quá" không về vai trò cũng như sự cứu rỗi tâm linh của thơ ca trong xã hội "ra ngõ gặp nhà thơ" như hiện nay?

Inrasara: Đấy chỉ là cách nói "to con" một chút. Vui đấy mà! Văn chương, hay cả khoa học cũng thế, số đông không là gì cả. Một nền thơ tầm tầm thì nó cứ dậm chân mãi ở phong trào thôi, trong khi lối hành xử của nhà thơ chuyên nghiệp đã rất khác. Còn vụ người người làm thơ hay tình trạng lạm phát thơ, như có vài báo động [giả] thì không có gì đáng trách cả. Khu rừng có cỏ thấp có cây cao, thậm chí có cả dây leo kí sinh. Tất cả đều cần thiết có mặt. Cứu rỗi linh hồn con người đâu phải đặc ân dành riêng cho thi ca:

Một đóa dại đung đưa trên vách tường nhà tù

Và một tiếng chim hót lên với đóa hoa

Cũng đủ cho tù nhân chiêm niệm.

(Sinh nhật cây xương rồng)

4.                  Phải chăng, câu thơ không thể cứu cánh nổi "miếng cơm manh áo" anh chuyển sang kinh doanh? Một bên là nàng thơ mơ màng, nũng nịu, đỏng đảnh, một bên là các con số khô khan. Anh sẻ mình cho hai công việc ấy ra sao?

Inrasara: Tôi làm đồng lúc nhiều việc khác nhau. Đa hệ là vậy! Nghiên cứu, viết tiểu luận, dịch, làm thơ, viết tiểu thuyết, tiểu luận, thú y, làm ruộng, trồng rau muống, câu cá, và cả tính toán sổ sách. Không vấn đề gì cả. Thay đổi công việc như là phương pháp giải lao tích cực. Nhưng vài năm nay, tôi tập trung vào làm vài công việc chính: thơ, tiểu thuyết, nghiên cứu văn chương Chăm và chủ biên Tuyển tập Tagalau (sáng tác-sưu tầm-nghiên cứu Chăm). Chỉ thỉnh thoảng ghé mắt qua kiểm tra tài chính công ty.

Với tôi, nàng thơ và các con số chưa hề cự nự nhau bao giờ. Tôi nghĩ: đó là bởi thái độ chuyên nghiệp, có lẽ thế.

5.                  Tại sao anh lấy tập thơ của mình là "Lễ tẩy trần tháng Tư"? Phải chăng đó là một lễ hội thiêng liêng trong mỗi người con Chămpa?

Inrasara: Lễ Tẩy Trần tháng Tư là lễ linh thiêng của người Chăm, được tổ chức vào đầu năm Chăm lịch. Linh thánh, với mỗi người Chăm, mỗi làng và cả cộng đồng Chăm: tống khứ cái xấu xa nhơ nhớp ra khỏi plây, tẩy rửa cái cũ cho nó ở lại, đón cái mới vào làng. Tất cả sinh thể lẫn vật thể, tự tác hay được tạo tác. Cả những con chữ, thứ được loài người đẻ ra nhưng lại bị chính họ làm ô uế nhiều nhất. Lễ tẩy trần, chúng ta tắm cho thân xác, linh hồn chúng ta và cả cho ngôi nhà ngôn ngữ của chúng ta nữa! Một lễ linh thánh và đầy tràn hân hoan.

Buổi sáng - rất sảng khoái, tôi ra sông Lu

gánh theo đầu kia  41 inư akhar Cham K C T, đầu này 

                   nhúm chữ cái Latinh A B C

nhận đầu chúng xuống nước bắt tắm gội từng đứa một

và tôi vui vẻ tắm với chúng.

Tuổi nhỏ tôi đã nhiều lần chen lấn xem điệu cuồng vũ (múa đạp lửa) của Ong Ka-ing trước cửa Kajang, được mẹ dẫn qua sông Lu tham gia cuộc tẩy rửa tập thể. Các hình ảnh và không khí ấy ở mãi trong tôi tận bây giờ.

6.                  "Lễ tẩy trần tháng Tư còn dang dở" (Inrasara). Nhưng đứa con sinh non của anh nhận được rất nhiều sự ưu ái từ độc giả cho đến các giải thưởng trong và ngoài nước. Vậy đâu là sự cố gắng đâu là cái rủi may?

Inrasara: Tôi nói rồi, việc đoạt giải thưởng nào đó, yếu tố may rủi luôn luôn có phần. Đừng nói các giải trong nước hay khu vực, ngay cái Nobel văn chương lớn là thế vẫn còn bao ý kiến ngược nữa là! Nhưng đó là chuyện ngoài lề.

Không ai làm khoa học hay sáng tạo nghệ thuật để trông chờ giải thưởng. Cứ nỗ lực đi, rồi cái gì đến hãy để nó tự nhiên đến. Có giải thì vui, nhưng đừng để nó ảnh hưởng hay thao túng mình. Ngay việc xuất bản công trình mình, tôi cũng không lấy gì mặn mà, nói chi chuyện tái bản. Bộ Văn học Chăm (3tập) đã hết sau một năm, có vài Nhà xuất bản đề nghị in lại, tôi mãi lượng lự, dù nhu cầu từ người đọc là có. Tập thơ Tháp Nắng cũng vậy. Cái mới hấp dẫn tôi hơn.

7.                  Tập thơ ẩn chứa tâm trạng của "loài chim di thê". Đành rằng người sáng tạo nghệ thuật thường cô đơn tuyệt đối, nhưng cái đích của thơ ca là sự giao cảm hoà đồng với con người. Anh nghĩ sao về điều này?

Inrasara: Đúng! Cô đơn đầu tiên và cuối cùng. Cô đơn trong giai đoạn đầu tư thai nghén, khi đối diện với trang giấy trắng, cả lúc tác phẩm đã sinh hạ. Bấy lâu, chúng ta luôn là con người của số đông: số đông trong giới văn nghệ, số đông giữa người đọc và, cả số đông khi chỉ ngồi một mình, cô độc!

Thực sự, người viết văn làm thơ không thật sự cần số đông, không thực sự cần quen biết nhau hay phải sống trong "cộng đồng" của mình mà vẫn có thể viết các tác phẩm giá trị. Sự quen biết, nhất là quen biết quá thân mật và thường xuyên gặp gỡ "trao đổi", chẳng những không giúp ích gì cho văn chương, lắm khi còn gây phiền phức, tác hại nữa! (Inrasara, Chưa đủ cô đơn cho sáng tạo, Tc. Văn). Còn khả năng giao hòa với con người và cuộc sống không can hệ gì với vụ quen biết thân mật cả đâu!!

8.                 Trong tập thơ "Lễ tẩy trần tháng Tư" có seri về Những ngày rỗng: "Đừng đợi khuôn mặt nào bất chợt lấp đầy khoảng rỗng anh"(Ngày 5). Khi nào anh nhận ra mình đang "rỗng" và anh thường làm gì để lấp đi "khoảng rỗng" ấy?

Inrasara: Khoảng rỗng đó chính là sự Cô đơn, chính là Tự do, chính là Sáng tạo. Đó là những giờ phút rất hiếm khi xảy ra. Rất tiếc, khi duyệt in, ban biên tập Nhà xuất bản không hiểu ý tưởng ấy, đã nhất mực đề nghị tôi thay từ "rống" bằng từ "trống", để thành "Những ngày trống". Trời đất! Các khoảng rỗng ấy rất cần thiết cho sáng tạo nghệ thuật, chính nó làm nên cái mới. Nên, tuyệt đối không được để cho thứ gì từ ngoại cảnh đột ngột hiện đến "lấp đầy" nó. Càng không nên chạy trốn nó bằng tìm tới chén rượu hay "hòa nhập" vào đám đông. Hãy cứ để nó "rỗng". Tất cả sáng tạo là ở đó.

9.                 Anh nghĩ sao về các giải thưởng trong nước nói chung và giải ASEAN nói riêng? Giải thưởng ASEAN có là chuẩn mực cho văn học Việt Nam vươn đến không, hay ta phải hy vọng rằng Giải Nobel chỉ ngày một ngày hai với nền văn học Việt Nam như hiện nay?

Inrasara: Tôi chưa bao giờ suy nghĩ về vấn đề này. Mỗi tác giả hãy cố gắng làm việc một cách chuyên nghiệp đi, hãy vứt bỏ sợ hãi hay mặc cảm đi. Tất cả sẽ đến sau đó; còn nếu không có, chúng ta vẫn có thể tự trấn tĩnh rằng: Danh sách Giải Nobel văn chương thế kỉ XX đã không có tên L.Tolstoi, B.Brecht hay R.M.Rilke!

Còn giải thưởng, dù to/bé thế nào chỉ có thể nên xem như thứ píttông đẩy tác phẩm đến với người đọc nhanh, nhiều hơn thôi, chứ nó không làm tăng hay bớt "giá trị" tác phẩm.

10.             "Đem chuông đi đánh xứ người" lần này anh đã chuẩn bị cho mình những gì? Một nền văn hoá Chăm với những vũ điệu Apsara, những Tháp Chàm uy dũng hay đơn giản hơn chỉ "bầu rượu túi thơ"?

Inrasara: Tôi đã có lần đoạt giải thưởng/vài lần được mời nói chuyện ở nước ngoài. Không vấn đề gì cả. Có chuyện đâu thì ứng xử đấy: văn học và ngôn ngữ Chăm hay thơ Việt hiện đại. Vấn đề là đăng đàn bằng tiếng Việt hay tiếng Anh thôi. Tôi chưa một lần thuyết trình bằng Anh ngữ mà!

11.            "Lễ tẩy trần tháng Tư" sẽ được chuyển ngữ sang tiếng Anh sẽ là cơ hội tốt để bạn đọc Thế giới biết đến nền văn học Chăm. Nhưng đồng nghĩa với việc chuyển thể ấy, tập thơ sẽ ít nhiều mất đi hồn vía Chăm?

Inrasara: Lễ tẩy trần tháng Tư được viết cả tiếng Chăm lẫn tiếng Việt. Đôi khi tôi viết tiếng Chăm trước, sau đó dịch ra Việt ngữ, hoặc ngược lại. "Bản dịch" luôn có vài mất mát. Đó là do tác giả tự dịch. Còn bây giờ: người khác, mà thơ Inrasara lại thuộc dạng khó dịch nữa chớ! Lại trông cậy vào tài năng của người dịch, bên cạnh cả sự may rủi thôi.

12.              Xin hỏi anh câu cuối, anh có đọc tham luận trong lễ trao giải ASEAN không, và nó mang tính chất với văn chương hay là một vấn đề xã hội khác?

Inrasara: Tôi không năng khiếu đọc diễn văn, nên rất ngại tham luận. Có lẽ không có gì cả, nếu không là nghi thức bắt buộc. Vẫn chưa có hướng dẫn cụ thể từ Hội Nhà văn mà. Có một ý quan trọng cần "tham luận": Inrasara là nhà thơ dân tộc thiểu số đầu tiên của Việt Nam nhận giải này. Đó là một ghi nhận quan trọng đối với sự đóng góp của nhà văn DTTS vào nền văn học chung của một nước Việt Nam đa dân tộc trong nền văn chương khối cộng đồng các nước Đông Nam Á thể hiện một tinh thần hội nhập lớn - có lẽ vậy. Bởi nói như Giáo sư Phạm Huy Thông: "Văn hóa Champa, dù tiếp nối hay vượt lên văn hóa Sa Huỳnh nẩy nở ở đây trước đó, là một cống hiến xuất sắc vào kho tàng văn hóa Việt Nam xưa và nay (…) và người Chăm là một gách nối nối liền nước ta với Đông Nam Á hải đảo, mà quan hệ nhiều mặt giữa đôi bên ngày càng trở nên mật thiết".